Skuteczna ochrona przed przesuszaniem się skóry w okresie zimowym wymaga jednoczesnej odbudowy bariery hydrolipidowej, zmiany codziennej rutyny pielęgnacyjnej oraz kontrolowania mikroklimatu w pomieszczeniach. Kluczowym krokiem jest zastąpienie lekkich kosmetyków nawilżających preparatami o bogatej konsolidacji emolientowej, ograniczenie długich, gorących kąpieli na rzecz krótkich pryszniców oraz utrzymywanie wilgotności powietrza w domu na poziomie czterdziestu do sześćdziesięciu procent. Zastosowanie tych zasad zapobiega transepidermalnej utracie wody i chroni naskórek przed skrajnymi wahaniami temperatur.
Rozwój problemów ze skórą podczas mrozów wynika z fizjologicznych reakcji organizmu na niską temperaturę oraz spadek wilgotności otoczenia. Gdy temperatura spada poniżej zera, gruczoły łojowe drastycznie zmniejszają produkcję sebum, co osłabia naturalną płaszcz lipidowy chroniący tkanki. Jednocześnie zimne powietrze na zewnątrz oraz ogrzewane powietrze wewnątrz budynków charakteryzują się niską zawartością pary wodnej. Zjawisko to nasila parowanie wody z głębszych warstw naskórka, co prowadzi do spękań, zaczerwienień, nieprzyjemnego uczucia ściągnięcia oraz łuszczenia się skóry na całym ciele.
Prawidłowo zaplanowana profilaktyka pozwala uniknąć powikłań dermatologicznych, do których należą mikrouszkodzenia, stany zapalne oraz zaostrzenie objawów chorób takich jak atopowe zapalenie skóry czy łuszczyca. Podstawą sukcesu jest zrozumienie mechanizmów utraty wilgoci i konsekwentne wdrażanie odpowiednich nawyków. W dalszej części artykułu omówione zostały szczegółowe metody pielęgnacji, dobór składników aktywnych, modyfikacje diety oraz sposoby na zabezpieczenie poszczególnych partii ciała przed destrukcyjnym wpływem zimowej aury.
Przyczyny przesuszania się skóry w okresie zimowym
Niska temperatura otoczenia prowadzi do zwężenia naczyń krwionośnych w skórze, co zmniejsza mikrokrążenie i ogranicza dostarczanie składników odżywczych do komórek naskórka. Proces ten osłabia naturalne zdolności regeneracyjne tkanki i czyni ją bardziej podatną na uszkodzenia mechaniczne. Dodatkowo zmniejszona synteza lipidów sprawia, że warstwa rogowa traci swoją elastyczność i ciągłość.
Istotnym czynnikiem destrukcyjnym jest duża różnica temperatur pomiędzy środowiskiem zewnętrznym a ogrzewanymi pomieszczeniami. Częste przechodzenie ze skrajnie zimnego otoczenia do ciepłego wnętrza wywołuje gwałtowne kurczenie i rozszerzanie naczyń włosowatych. Taki szok termiczny zaburza homeostazę skóry, prowadząc do pękania naczyniek, rozwoju rumienia oraz gwałtownego nasilenia transepidermalnej utraty wody.
Używanie tradycyjnych grzejników i systemów nadmuchowych w budynkach drastycznie obniża wilgotność względną powietrza, często poniżej trzydziestu procent. Sucha atmosfera działa jak gąbka, wyciągając wilgoć z warstwy rogowej naskórka. W konsekwencji komórki skóry ulegają skurczeniu, a powiązania między nimi ulegają osłabieniu, co objawia się widocznym łuszczeniem i chropowatością powierzchni ciała.
Rola bariery hydrolipidowej w utrzymaniu nawilżenia
Bariera hydrolipidowa to cienka warstwa ochronna pokrywająca naskórek, składająca się z wody, sebum oraz składników naturalnego czynnika nawilżającego. Jej głównym zadaniem jest zabezpieczenie organizmu przed utratą wody oraz wnikaniem patogenów i substancji drażniących z zewnątrz. Uszkodzenie tej struktury zimą bezpośrednio prowadzi do głębokiego odwodnienia i przewlekłej wrażliwości tkanki.
Wskazaniami do podjęcia natychmiastowej regeneracji płaszcza ochronnego są wyraźne sygnały wysyłane przez naskórek. Do najważniejszych objawów należą:
- Uczucie pieczenia lub szczypania podczas aplikacji podstawowych kosmetyków.
- Widoczne zaczerwienienie i szorstkość występująca na policzkach oraz dłoniach.
- Uporczywy świąd nasilający się po powrocie z dworu lub po kąpieli.
- Utrata elastyczności i przedwczesne uwidocznienie drobnych zmarszczek mimicznych.
Znajomość tych sygnałów umożliwia szybką reakcję i modyfikację stosowanych preparatów, zanim dojdzie do pękania skóry i rozwoju stanu zapalnego.
Odbudowa uszkodzonej bariery wymaga czasu i rezygnacji ze składników naruszających strukturę lipidową. Proces ten polega na dostarczaniu z zewnątrz fizjologicznych lipidów, które wbudowują się w przestrzenie międzykomórkowe naskórka. Dzięki regularnej pielęgnacji regeneracyjnej tkanka odzyskuje szczelność, a proces parowania wody zostaje skutecznie zahamowany nawet w trudnych warunkach atmosferycznych.
Zmiana rutyny oczyszczania twarzy i ciała
Oczyszczanie skóry zimą wymaga całkowitej zmiany podejścia w stosunku do pielęgnacji letniej. Tradycyjne żele myjące zawierające silne detergenty należy zastąpić łagodnymi emulsjami, olejkami lub mleczkami. Preparaty te usuwają zanieczyszczenia bez rozpuszczania naturalnych lipidów ochronnych, dzięki czemu po myciu nie występuje efekt ściągnięcia ani podrażnienia.
Temperatura wody stosowanej do codziennej higieny ma fundamentalne znaczenie dla kondycji naskórka. Gorąca woda wypłukuje ze skóry naturalne oleje oraz składniki naturalnego czynnika nawilżającego, co prowadzi do natychmiastowej utraty elastyczności. Zalecone jest używanie wyłącznie letniej wody, która skutecznie oczyszcza tkankę, nie wywołując przy tym szoku termicznego i rozszerzenia naczyń krwionośnych.
Technika osuszania ciała po myciu również wpływa na stan bariery ochronnej. Mocne pocieranie skóry szorstkim ręcznikiem wywołuje mikrouszkodzenia mechaniczne i dodatkowo podrażnia osłabiony naskórek. Zamiast tego należy delikatnie przykładać miękki ręcznik do ciała, pozostawiając lekko wilgotną skórę pod aplikację kolejnych kosmetyków pielęgnacyjnych.
Wybór odpowiednich kosmetyków emolientowych
Emolienty stanowią absolutną podstawę zimowej pielęgnacji każdego typu skóry. Kosmetyki z tej grupy tworzą na powierzchni naskórka powłokę okazyjną, która zapobiega ucieczce wody i chroni przed mrozem. Dobry preparat zimowy powinien łączyć w sobie właściwości humektantów, które wiążą wodę, oraz emolientów, które zatrzymują ją wewnątrz tkanki.
Sformułowanie idealnego kremu na zimę opiera się na starannie dobranych surowcach kosmetycznych. Warto zwracać uwagę na obecność następujących substancji:
- Ceramidy, które odbudowują cement międzykomórkowy i wzmacniają strukturę naskórka.
- Skwalen oraz naturalne oleje roślinne, takie jak olej jojoba czy masło shea.
- Kwas hialuronowy i glicerynę o wysokim potencjale wiązania cząsteczek wody.
- Cholesterol i wolne kwasy tłuszczowe odtwarzające naturalny skład sebum.
Obecność tych składników gwarantuje wszechstronne działanie ochronne oraz dogłębną regenerację naskórka uszkodzonego przez działanie czynniki zewnętrzne.
Aplikacja bogatych kremów emolientowych powinna odbywać się na kilkanaście minut przed wyjściem na zewnątrz. Pozwala to na wchłonięcie się fazy wodnej kosmetyku i utworzenie stabilnej warstwy ochronnej na powierzchni skóry. Stosowanie kremów o wysokiej zawartości wody bezpośrednio przed ekspozycją na mróz może prowadzić do podrażnień w wyniku zamarzania cząsteczek wody w zagłębieniach naskórka.
Rola humektantów w zimowej pielęgnacji
Humektanty to substancje higroskopijne, których zadaniem jest przyciąganie i wiązanie cząsteczek wody w warstwie rogowej naskórka. Do najpopularniejszych związków z tej grupy należą gliceryna, kwas hialuronowy, mocznik, aloes oraz aminokwasy. Ich obecność w kosmetykach jest niezbędna do utrzymania prawidłowego poziomu nawilżenia tkanki w trudnych warunkach środowiskowych.
Stosowanie samych humektantów w warunkach niskiej wilgotności powietrza może jednak przynieść efekt odwrotny do zamierzonego. Przy braku wilgoci w otoczeniu, cząsteczki humektantów zaczynają wyciągać wodę z głębszych warstw skóry, co nasila jej odwodnienie. Z tego powodu kosmetyki nawilżające zawsze muszą być przykryte warstwą emolientową, która zamknie wilgoć wewnątrz tkanki.
Prawidłowe łączenie humektantów z emolientami to tak zwana pielęgnacja warstwowa. Polega ona na nałożeniu na oczyszczoną skórę lekkiego serum nawilżającego, a następnie zaaplikowaniu gęstszego kremu odżywczego. Działanie to zapewnia optymalne nawodnienie komórek przy jednoczesnym zabezpieczeniu ich przed szkodliwym wpływem mrozu i wiatru.
Ochrona przeciwsłoneczna w warunkach zimowych
Promieniowanie ultrafioletowe działa na skórę przez cały rok, niezależnie od temperatury otoczenia i stopnia zachmurzenia. Promienie UVA przenikają przez chmury oraz szyby okienne, docierając do głębokich warstw skóry właściwej i uszkadzając włókna kolagenowe. Dodatkowo śnieg odbija do osiemdziesięciu procent promieniowania słonecznego, co drastycznie zwiększa całkowitą dawkę UV docierającą do twarzy.
Brak ochrony przeciwsłonecznej zimą przyspiesza procesy fotostarzenia oraz nasila stan zapalny osłabionej skóry. UV osłabia zdolności regeneracyjne naskórka i zwiększa ryzyko powstawania przebarwień oraz podrażnień. Stosowanie filtrów ochronnych pozwala zachować zdrowy wygląd tkanki i zapobiega utracie gęstości oraz elastyczności.
Na okres zimowy najlepiej wybierać kremy z filtrem SPF 30 lub SPF 50 o bogatej, emolientowej konsystencji. Kosmetyki te łączą funkcję ochrony przed promieniowaniem z działaniem odżywczym i zabezpieczającym przed mrozem. Filtry mineralne, takie jak tlenek cynku czy dwutlenek tytanu, są szczególnie polecane dla skóry wrażliwej, gdyż tworzą na jej powierzchni fizyczną barierę odbijającą światło.
Pielęgnacja dłoni i zapobieganie pękaniu naskórka
Skóra na dłoniach jest wyjątkowo cienka i prawie całkowicie pozbawiona gruczołów łojowych, co czyni ją szczególnie podatną na przesuszenie zimą. Częste mycie rąk, kontakt ze środkami dezynfekującymi oraz ekspozycja na zimne powietrze szybko prowadzą do szorstkości, zaczerwienienia i bolesnych pęknięć. Ochrona tej partii ciała wymaga stałego stosowania preparatów regenerujących.
Krem do rąk powinien znajdować się w zasięgu ręki i być aplikowany po każdym myciu dłoni. Preparaty zimowe powinny zawierać wysokie stężenie masła shea, lanoliny, mocznika oraz alantoiny, które przyspieszają gojenie mikrouszkodzeń. Regularne wcieranie kosmetyku w skórę oraz wały paznokciowe zapobiega zadzieraniu się skórek i pękaniu naskórka na kostkach.
Zakładanie rękawiczek przed wyjściem na zewnątrz to podstawowy obowiązek w profilaktyce zimowej. Rękawiczki chronią dłonie przed bezpośrednim kontaktem z mroźnym wiatrem i niską temperaturą. Najlepiej wybierać modele wykonane z naturalnych, oddychających materiałów, takich jak wełna czy bawełna, które nie wywołują nadmiernego pocenia się skóry.
Specjalistyczna ochrona ust przed mrozem
Czerwień wargowa charakteryzuje się niezwykle cienką warstwą rogową i brakiem gruczołów łojowych, przez co jest całkowicie pozbawiona naturalnej ochrony lipidowej. Wpływ niskiej temperatury, wiatru oraz nawyk oblizywania warg na mrozie prowadzą do szybkiego wysuszenia, pierzchnięcia i krwawienia ust. Pielęgnacja tej strefy wymaga stosowania dedykowanych balsamów ochronnych.
W składzie kosmetyków do ust należy szukać substancji o silnym działaniu okluzyjnym i regenerującym. Skuteczną ochronę zapewniają:
- Wosk pszczeli oraz woski roślinne tworzące elastyczny film ochronny.
- Lanolina działająca silnie zmiękczająco i przyspieszająca gojenie ran.
- Olej rycynowy nadający połysk i głęboko odżywiający tkankę warg.
- Witamina E działająca silnie antyoksydacyjnie i regenerująco.
Unikać należy natomiast pomadek zawierających mentol, kamforę czy kwas salicylowy, które mogą potęgować uczucie pieczenia i wysuszać usta.
Aplikacja balsamu ochronnego powinna być powtarzana wielokrotnie w ciągu dnia, szczególnie przed każdym wyjściem z domu oraz po posiłkach. Na noc warto nałożyć grubszą warstwę preparatu lub maści witaminowej, co stworzy intensywnie regenerującą maskę. Dzięki temu usta pozostaną miękkie, gładkie i odporne na działanie czynników atmosferycznych.
Nawilżanie powietrza w pomieszczeniach zamkniętych
Optymalna wilgotność powietrza w pomieszczeniach mieszkalnych powinna mieścić się w przedziale od czterdziestu do sześćdziesięciu procent. W sezonie grzewczym wskaźnik ten często spada do poziomu kilkunastu procent, co bezpośrednio przekłada się na drastyczny spadek nawilżenia skóry. Zapewnienie odpowiedniej wilgoci w domu jest równie ważne jak stosowanie kosmetyków.
Najskuteczniejszym sposobem na poprawę parametrów powietrza jest stosowanie elektrycznych nawilżaczy ewaporacyjnych lub ultrasonograficznych. Urządzenia te w sposób kontrolowany emitują parę wodną, utrzymując stały poziom wilgotności w pomieszczeniu. Regularne korzystanie z nawilżacza w sypialni zapobiega nocnej utracie wody z naskórka oraz wysuszaniu śluzówek.
Tradycyjne metody, takie jak wieszanie mokrych ręczników na kaloryferach czy stawianie naczyń z wodą, są mniej wydajne, ale również mogą wspomóc mikroklimat. Ważne jest także regularne, krótkie wietrzenie mieszkań poprzez szerokie otwarcie okien na kilka minut. Działanie to wymienia zużyte powietrze bez nadmiernego wychłodzenia ścian i mebli.
Wpływ diety i nawodnienia organizmu na kondycję skóry
Prawidłowe nawilżenie skóry rozpoczyna się od wewnątrz, a codzienna dieta ma bezpośredni wpływ na strukturę i elastyczność naskórka. Zimą często spada uczucie pragnienia, co prowadzi do niezamierzonego odwodnienia całego organizmu. Spożywanie odpowiedniej ilości płynów jest niezbędne do utrzymania prawidłowego przepływu krwi i zaopatrzenia komórek skóry w wodę.
Dieta wspierająca skórę zimą powinna być bogata w zdrowe tłuszcze, zwłaszcza wielonienasycone kwasy tłuszczowe omega-3 i omega-6. Składniki te wbudowują się w błony komórkowe oraz wspomagają produkcję naturalnych lipidów naskórka. W codziennym jadłospisie nie powinno zabraknąć tłustych ryb morskich, orzechów, nasion siemienia lnianego, oleju z wiesiołka oraz awokado.
Należy również zadbać o wysoką podaż witamin A, C i E, które są silnymi antyoksydantami i stymulują syntezę kolagenu. Warto sięgać po warzywa korzeniowe, kiszonki, natkę pietruszki oraz owoce jagodowe z mrożonek. Unikać należy natomiast nadmiernego spożycia alkoholu i mocnej kawy, które działają moczopędnie i nasilają utratę wody z organizmu.
Złuszczanie naskórka w warunkach zimowych
Usuwanie martwego naskórka zimą jest konieczne do tego, aby substancje odżywcze z kremów mogły skutecznie wnikać w głębsze warstwy skóry. Zbyt gruba warstwa zrogowaciałych komórek utrudnia wchłanianie kosmetyków i sprawia, że cera wygląda na szarą i zmęczoną. Proces złuszczania musi być jednak przeprowadzany z dużą ostrożnością, aby nie naruszyć płaszcza lipidowego.
Zdecydowanie należy zrezygnować z peelingu mechanicznego zawierającego ostre drobinki, które mogą powodować mikrouszkodzenia wrażliwej skóry. Lepszym wyborem są peelingi enzymatyczne na bazie papainy lub bromelainy oraz delikatne kwasy AHA i PHA, takie jak kwas mlekowy czy glukonolakton. Preparaty te skutecznie rozpuszczają martwy naskórek bez konieczności pocierania.
Częstotliwość wykonywania zabiegów złuszczających należy ograniczyć do jednego razu w tygodniu lub jednego razu na dwa tygodnie. Po każdym zabiegu konieczne jest nałożenie silnie regenerującego serum oraz bogatego kremu emolientowego. Złuszczania nie należy wykonywać bezpośrednio przed wyjściem na mróz ani w okresach silnego podrażnienia i pękania skóry.
Pielęgnacja skóry ciała i zapobieganie swędzeniu
Suchość skóry zimą dotyczy nie tylko twarzy i dłoni, ale również całego ciała, szczególnie podudzi, przedramion oraz brzucha. Objawia się to szorstkością, łuszczeniem i uporczywym świądem, który nasila się po zdjęciu odzieży lub podczas snu. Pielęgnacja ciała wymaga stosowania balsamów oraz maseł o działaniu głęboko odżywczym.
Kosmetyki do ciała najlepiej aplikować w ciągu trzech minut od zakończenia kąpieli, gdy skóra jest jeszcze lekko wilgotna. Technika ta pozwala uwięzić wodę w naskórku i znacząco zwiększa efektywność działania stosowanych preparatów. Dobry balsam zimowy powinien zawierać mocznik w stężeniu do pięciu procent, ceramidy oraz naturalne masła roślinne.
Wybór odzieży ma również ogromne znaczenie dla zachowania prawidłowej kondycji skóry ciała. Noszenie syntetycznych, nieprzepuszczających powietrza materiałów bezpośrednio na ciele wywołuje podrażnienia i nasila świąd. Najlepiej wybierać ubrania z miękkiej bawełny, jedwabiu lub mikromodalu, a szorstkie swetry wełniane zakładać wyłącznie na pierwszą warstwę ochronną.
Zapobieganie przesuszaniu skóry u dzieci i niemowląt
Cienka i niedojrzała skóra dzieci oraz niemowląt jest wyjątkowo wrażliwa na działanie niskich temperatur i wiatru. Jej bariera ochronna nie jest jeszcze w pełni rozwinięta, a gruczoły łojowe pracują mniej wydajnie niż u osób dorosłych. Wymaga to stosowania specjalistycznych kosmetyków stworzonych z myślą o potrzebach najmłodszych.
Do codziennej higieny maluchów zimą należy stosować łagodne emulsje emolientowe pozbawione zapachów i barwników. Czas kąpieli powinien być skrócony do kilku minut, a woda nie może być zbyt gorąca. Po kąpieli całe ciało dziecka należy dokładnie okryć i delikatnie osuszyć, a następnie nałożyć preparat odbudowujący barierę lipidową.
Przed każdym spacerem w chłodne dni buzię dziecka należy zabezpieczyć specjalnym kremem na zimę dla dzieci bez zawartości wody lub z jej minimalną ilością. Krem myjący należy zaaplikować na wszystkie odsłonięte partie twarzy na dziesięć minut przed wyjściem z domu. Warto również pamiętać o ochronie ust malucha za pomocą bezpiecznej pomadki ochronnej.
Pielęgnacja skóry z problemami dermatologicznymi zimą
Osoby cierpiące na atopowe zapalenie skóry, trądzik różowaty czy łuszczycę odczuwają znaczny spadek komfortu w okresie zimowym. Niska temperatura, wiatr oraz gwałtowne zmiany środowiska stanowią silne bodźce wyzwalające zaostrzenie zmian chorobowych. Pielęgnacja skóry problematycznej wymaga szczególnej dyscypliny i konsultacji z dermatologiem.
W przypadku atopowego zapalenia skóry kluczowe jest ciągłe, wielokrotne w ciągu dnia aplikowanie preparatów emolientowych. Skóra atopowa traci wodę znacznie szybciej niż skóra zdrowa, dlatego wymaga nieustannej pomocy w odbudowie bariery naskórkowej. Unikać należy wszelkich czynników drażniących, w tym perfumowanych kosmetyków oraz szorstkich tkanin.
Cera z trądzikiem różowatym wymaga natomiast ochrony naczyń krwionośnych przed szokiem termicznym. Stosowanie kremów ze składnikami wzmacniającymi naczynia, takimi jak witamina K, rutyna czy ekstrakt z kasztanowca, pomaga ograniczyć napadowy rumień. Dodatkowo bezwzględnie należy stosować całoroczną ochronę przeciwsłoneczną oraz unikać gorących napojów i potraw.
Domowe sposoby na natychmiastową ulgę dla przesuszonej skóry
W sytuacjach awaryjnych, gdy skóra staje się zaczerwieniona, szorstka i piekąca, można skorzystać z bezpiecznych, domowych metod łagodzących. Doskonałym sposobem na przywrócenie komfortu są kompresy z naparu z rumianku lub nagietka, które wykazują działanie przeciwzapalne i łagodzące. Chłodny kompres przyłożony do twarzy na kilka minut szybko zmniejsza uczucie pieczenia.
Innym skutecznym rozwiązaniem jest zastosowanie naturalnych masek odżywczych przygotowanych na bazie ogólnodostępnych składników. Do najskuteczniejszych domowych preparatów należą:
- Maska z rozgniecionego awokado i żółtka jaja dostarczająca nasyconych kwasów tłuszczowych.
- Okład z ugotowanego, zmielonego siemienia lnianego tworzący łagodzący śluz ochronny.
- Maseczka z naturalnego twarogu i miodu o działaniu silnie nawilżającym i kojącym.
- Aplikacja czystego żelu z aloesu przykrytego warstwą oleju ze słodkich migdałów.
Stosowanie takich zabiegów dwa razy w tygodniu znacząco przyspiesza regenerację uszkodzonego naskórka i przywraca mu miękkość.
Warto również pamiętać o zabiegu tak zwanego sluggingu, który polega na nałożeniu na całą twarz cienkiej warstwy czystej wazeliny kosmetycznej na noc. Wazelina tworzy nieprzepuszczalną barierę, która zmusza wcześniej nałożone składniki nawilżające do głębokiego wniknięcia w strukturę tkanki. Metoda ta przynosi spektakularne efekty w przypadku mocno odwodnionej i łuszczącej się skóry.
Podsumowanie działań profilaktycznych na okres zimowy
Skuteczna ochrona skóry przed zimowym przesuszeniem opiera się na kompleksowym działaniu łączącym odpowiednią pielęgnację zewnętrzną z dbałością o zdrowie całego organizmu. Rezygnacja ze szkodliwych nawyków, takich jak gorące kąpiele czy brak ochrony przed mrozem, stanowi pierwszy krok do zachowania zdrowej i elastycznej tkanki. Systematyczność w aplikowaniu kosmetyków emolientowych jest kluczem do sukcesu.
Modyfikacja codziennej rutyny kosmetycznej powinna nastąpić zanim pojawią się pierwsze objawy uszkodzenia bariery naskórkowej. Wprowadzenie łagodnego oczyszczania, bogatych kremów z ceramidami oraz filtrów UV pozwala przygotować skórę na nadejście trudnych warunków atmosferycznych. Dbanie o odpowiednią wilgotność powietrza w domu oraz zbilansowana dieta dopełniają całościowy plan ochrony.
Każda skóra reaguje na zimę w sposób indywidualny, dlatego warto obserwować jej reakcje i na bieżąco dostosowywać stosowane preparaty. W przypadku wystąpienia przewlekłych stanów zapalnych, pękania skóry do krwi lub braku poprawy mimo stosowania odpowiedniej pielęgnacji, należy skonsultować się z lekarzem dermatologiem. Odpowiednia wiedza i szybka reakcja pozwalają cieszyć się zdrową skórą przez cały rok.
