Najczęstsze objawy zapalenia przedsionka nosa to ból i tkliwość tuż za otworem nosowym, zaczerwienienie skóry, obrzęk, pieczenie oraz strupy lub krosty wokół nozdrzy. Skóra bywa sucha, pęknięta i krwawi przy dotyku. Gorączka występuje rzadko. Narastający obrzęk, silny ból albo rozszerzanie się zaczerwienienia na policzek wymagają pilnej konsultacji lekarskiej.
Czym jest zapalenie przedsionka nosa
Zapalenie przedsionka nosa, w medycynie nazywane vestibulitis nasi, to zakażenie skóry wyścielającej wejście do jamy nosowej. Najczęściej wywołują je bakterie, głównie gronkowiec złocisty. Proces obejmuje skórę i mieszki włosowe, a nie głębsze struktury nosa, dlatego choroba ma zwykle przebieg miejscowy i dobrze reaguje na leczenie.
Stan zapalny może mieć postać ostrą, trwającą kilka dni, albo przewlekłą, nawracającą przez tygodnie i miesiące. Dotyczy osób w każdym wieku, jednak szczególnie często pojawia się u dzieci oraz dorosłych, którzy mają nawyk dłubania w nosie, usuwają włoski z nozdrzy lub cierpią na przewlekły nieżyt nosa.
Gdzie znajduje się przedsionek nosa
Przedsionek nosa to najbardziej wysunięty do przodu odcinek jamy nosowej, rozciągający się od nozdrzy do progu nosa, czyli granicy, za którą zaczyna się błona śluzowa. W przeciwieństwie do reszty wnętrza nosa jest wyścielony skórą z włosami, gruczołami łojowymi i potowymi.
Włosy zwane przedsionkowymi (vibrissae) filtrują kurz i drobnoustroje z wdychanego powietrza. Właśnie wokół ich mieszków rozwija się większość zakażeń. Skóra tej okolicy jest cienka, bogato unaczyniona i unerwiona, więc nawet niewielki stan zapalny wywołuje wyraźny ból i szybko zmienia wygląd nozdrza.
Najczęstsze objawy zapalenia przedsionka nosa
Objawy zapalenia przedsionka nosa są miejscowe i zwykle rozwijają się w ciągu jednego lub dwóch dni. Zaczynają się od dyskomfortu przy dotyku, a z czasem skóra staje się widocznie zmieniona. Nasilenie zależy od rozległości zakażenia i od tego, czy dotyczy ono jednego, czy obu nozdrzy. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:
- ból i tkliwość przy dotyku nosa,
- zaczerwienienie skóry nozdrza,
- obrzęk przedsionka i skrzydełka nosa,
- drobne krosty ropne wokół włosków,
- żółte lub brunatne strupy,
- pieczenie i swędzenie,
- suchość, łuszczenie i pęknięcia skóry,
- niewielkie krwawienie.
Poszczególne objawy różnią się nasileniem i rzadko występują wszystkie naraz. Ich obraz zależy od przyczyny oraz czasu trwania choroby. Typowe zapalenie obejmuje najpierw jedno nozdrze, choć u osób z przewlekłym nieżytem nosa zmiany mogą dotyczyć obu stron jednocześnie. Dlatego ocena wyglądu nozdrza ma duże znaczenie diagnostyczne.
Ból jako objaw zapalenia przedsionka nosa
Ból jest zwykle pierwszym i najbardziej uciążliwym objawem. Ma charakter piekący lub tętniący i nasila się przy dotknięciu nosa, wydmuchiwaniu go, myciu twarzy czy kichaniu. Chory często unika dotykania nozdrza, a nawet mówienie lub uśmiechanie się może powodować dyskomfort w górnej wardze.
Silna tkliwość wynika z obfitego unerwienia skóry przedsionka i z ucisku, jaki wywiera obrzęk na zakończenia nerwowe. Ból promieniujący do czubka nosa, wargi lub policzka bywa mylony z bólem zęba. Jeśli dolegliwość szybko narasta i towarzyszy jej gorączka, może to oznaczać rozwój czyraka.
Zaczerwienienie i obrzęk nozdrza
Skóra wokół nozdrza i wewnątrz przedsionka staje się intensywnie czerwona, ciepła i błyszcząca. Zaczerwienienie bywa widoczne z zewnątrz, gdy zapalenie obejmuje skrzydełko nosa. Obrzęk może zwężać wejście do nosa, utrudniać oddychanie przez jedno nozdrze i powodować wrażenie zatkanego nosa, mimo że śluzówka pozostaje zdrowa.
Czerwień i obrzęk mogą stopniowo obejmować czubek nosa oraz górną wargę. Jeśli zaczerwienienie rozszerza się na policzek, okolice oka lub grzbiet nosa, a skóra staje się napięta i bolesna, należy podejrzewać rozwój rozlanego zapalenia tkanki podskórnej (cellulitis), które wymaga szybkiego leczenia antybiotykiem.
Strupy, krosty i sączenie jako objawy zapalenia przedsionka nosa
Wokół włosów w przedsionku pojawiają się drobne, białawe lub żółtawe krostki wypełnione treścią ropną. To obraz zapalenia mieszków włosowych. Po pęknięciu krostek skóra sączy surowiczą lub ropną wydzieliną, która zasycha w miodowożółte strupy, charakterystyczne dla zakażeń gronkowcowych i paciorkowcowych, w tym liszajca zakaźnego.
Strupy przylegają do skóry i zrywane powodują krwawienie oraz nowe uszkodzenia, co podtrzymuje zakażenie. Pacjenci opisują wrażenie ciała obcego w nosie i potrzebę ciągłego jego dotykania. Właśnie to zachowanie często prowadzi do rozsiewania bakterii na sąsiednie fragmenty skóry i do nawrotów choroby.
Suchość, pękanie skóry i krwawienie z nosa
W przewlekłej postaci dominuje suchość. Skóra przedsionka jest szorstka, łuszczy się i pęka, tworząc bolesne szczeliny, szczególnie w kącie nozdrza. Pacjenci skarżą się na pieczenie, napięcie skóry i uczucie ściągania. Podobne objawy daje wysuszone powietrze w ogrzewanych pomieszczeniach, dlatego nasilają się jesienią i zimą.
Pęknięta skóra łatwo krwawi, zwłaszcza po wydmuchaniu nosa lub zerwaniu strupa. Krwawienie jest zwykle niewielkie i ma postać smużek krwi na chusteczce. Uszkodzona bariera skórna ułatwia jednak wnikanie bakterii, więc suchość i zakażenie wzajemnie się napędzają. Takie krwawienie różni się od krwotoku z tylnych odcinków nosa.
Gorączka i objawy ogólne
Typowe zapalenie przedsionka nosa przebiega bez objawów ogólnych. Temperatura ciała jest prawidłowa lub lekko podwyższona, a samopoczucie dobre. Dopiero rozwój czyraka lub zakażenia rozlanego zmienia ten obraz. Powiększenie węzłów chłonnych podżuchwowych lub szyjnych świadczy o tym, że zakażenie wywołuje silniejszą reakcję organizmu, choć nie zawsze oznacza powikłanie.
Wysoka gorączka, dreszcze, osłabienie i silny ból głowy nie są typowe dla niepowikłanego zapalenia przedsionka. Wskazują na szerzenie się zakażenia i wymagają pilnej oceny lekarskiej. Zwłaszcza u osób z cukrzycą, obniżoną odpornością lub przyjmujących leki immunosupresyjne objawy ogólne mogą pojawić się wcześniej i narastać szybciej.
Przyczyny zapalenia przedsionka nosa
Główną przyczyną jest zakażenie bakteryjne, najczęściej gronkowcem złocistym, który u wielu zdrowych osób bytuje w przedsionku nosa bez objawów. Bakterie przenikają przez drobne uszkodzenia skóry. Rzadziej zapalenie wywołują paciorkowce, a w szpitalach także szczepy opornych bakterii, w tym MRSA, czyli gronkowca złocistego opornego na metycylinę.
Samo nosicielstwo gronkowca nie wystarcza do zachorowania. Potrzebny jest dodatkowy czynnik, który uszkadza barierę skórną, zaburza przepływ krwi w skórze lub osłabia miejscową odporność, na przykład uraz, wilgoć albo długotrwałe drażnienie. Zwykle działa kilka z nich jednocześnie. Do najczęstszych należą następujące sytuacje:
- dłubanie w nosie,
- wyrywanie lub przycinanie włosków w nozdrzach,
- częste wydmuchiwanie nosa przy przeziębieniu lub alergii,
- przewlekły katar z wydzieliną drażniącą skórę,
- kolczyk w nozdrzu,
- długotrwałe używanie wąsów tlenowych,
- cukrzyca i obniżona odporność.
Wydzielina z nosa drażni skórę przedsionka, a stałe wycieranie chusteczką powoduje mikrouszkodzenia. Dlatego zapalenie często pojawia się jako powikłanie infekcji górnych dróg oddechowych, alergicznego nieżytu nosa lub zapalenia zatok. Wielokrotne nawroty wymagają szukania czynnika, który utrzymuje się w otoczeniu lub nawykach chorego.
Ostre i przewlekłe zapalenie przedsionka nosa
Postać ostra
Postać ostra rozwija się nagle i trwa zwykle od kilku dni do dwóch tygodni. Dominują ból, zaczerwienienie, obrzęk i krosty. Po wdrożeniu leczenia objawy ustępują w ciągu kilku dni, a skóra wraca do normy bez blizn, o ile nie dojdzie do wydrapywania lub wyciskania zmian.
Postać przewlekła
Postać przewlekła trwa tygodniami lub miesiącami i często nawraca. Przeważają strupy, suchość, łuszczenie, pęknięcia oraz uporczywe pieczenie, a ból jest słabszy niż w ostrej fazie. Utrzymuje się zwykle przy długotrwałym nieżycie nosa, nosicielstwie gronkowca albo dermatozach, takich jak atopowe zapalenie skóry czy łojotokowe zapalenie skóry.
Zapalenie przedsionka nosa u dzieci
U dzieci zapalenie przedsionka nosa jest częste, ponieważ maluchy dłubią w nosie, a przy infekcjach mają obfity katar. Rodzice zauważają czerwone, sączące się nozdrze z żółtymi strupami, które szybko się powiększają. Dziecko jest marudne, pociera nos, a dotyk wywołuje płacz lub uchylanie się.
Zmiany u dzieci bywają zakaźne, bo bakterie przenoszą się z palców na skórę twarzy i na inne osoby. Jeśli strupy rozprzestrzeniają się na wargę i policzek, może to być liszajec. Każde zaczerwienienie nosa u niemowlęcia i szybko postępujący obrzęk powinny skłonić do wizyty u pediatry w tym samym dniu.
Czyrak przedsionka nosa i powikłania
Czyrak to głębokie, ropne zapalenie mieszka włosowego i otaczających tkanek. W nosie objawia się bardzo silnym, pulsującym bólem, twardym, czerwonym guzkiem i znacznym obrzękiem czubka nosa lub wargi. Po kilku dniach w środku pojawia się żółty czop ropny. Gorączka i powiększone węzły chłonne są wtedy częstsze.
Czyraka nosa nie wolno wyciskać ani nakłuwać samodzielnie. Okolica nosa i górnej wargi ma bogate połączenia żylne z zatoką jamistą w czaszce, dlatego zakażenie może przedostać się do mózgowia. Powikłania są rzadkie, lecz poważne i wymagają leczenia szpitalnego. Należą do nich:
- cellulitis twarzy,
- ropień przegrody nosa,
- zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej,
- zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
- posocznica.
Zakrzepowe zapalenie zatoki jamistej zaczyna się od silnego bólu głowy, obrzęku powiek, wytrzeszczu oka, podwójnego widzenia i wysokiej gorączki. To stan zagrożenia życia. Pojawienie się któregokolwiek z nich po zakażeniu okolicy nosa wymaga natychmiastowego wezwania pomocy medycznej, a nie czekania na poprawę.
Kiedy zgłosić się do lekarza z objawami zapalenia przedsionka nosa
Do lekarza rodzinnego lub laryngologa należy zgłosić się, gdy ból i zaczerwienienie nie ustępują po 2–3 dniach delikatnej pielęgnacji, gdy zmiany nawracają albo gdy pojawiają się liczne krosty i strupy. Wizyty wymagają też dzieci, osoby z cukrzycą, po przeszczepach i z innymi chorobami osłabiającymi odporność.
Na pogotowie lub szpitalny oddział ratunkowy trzeba udać się natychmiast, gdy pojawi się wysoka gorączka, silny ból głowy, obrzęk powieki lub okolicy oka, zaburzenia widzenia, szybkie rozszerzanie się czerwieni na twarz, splątanie albo sztywność karku. Nie należy wtedy czekać do rana ani próbować leczyć się domowymi sposobami.
Jak lekarz rozpoznaje zapalenie przedsionka nosa
Rozpoznanie opiera się głównie na wywiadzie i badaniu. Lekarz pyta o czas trwania objawów, dłubanie w nosie, depilację nozdrzy, kolczyki, choroby przewlekłe i wcześniejsze nawroty. Następnie ogląda nos z użyciem rynoskopu lub wziernika, oceniając skórę przedsionka, obecność krost, strupów, pęknięć i stopień obrzęku.
Przy nawrotach, braku poprawy lub podejrzeniu MRSA pobiera się wymaz z przedsionka nosa i wykonuje posiew z antybiogramem, który wskazuje bakterię i skuteczny antybiotyk. W przewlekłych, nietypowych przypadkach lekarz może zlecić badania krwi, oznaczenie glukozy, testy alergiczne, a rzadko pobranie wycinka do badania histopatologicznego.
Z czym można pomylić zapalenie przedsionka nosa
Podobne objawy mogą dawać także inne schorzenia skóry i błony śluzowej nosa, dlatego samodzielne rozpoznanie jest zawodne. Zmiany bywają bowiem wywoływane nie tylko przez bakterie, lecz także przez wirusy, uczulenie, wysuszenie powietrza lub choroby ogólnoustrojowe, a leczenie zależy od ustalenia właściwej przyczyny. Różnicowanie obejmuje między innymi następujące stany:
- opryszczkę wywołaną wirusem HSV,
- kontaktowe zapalenie skóry,
- atopowe lub łojotokowe zapalenie skóry,
- liszajec zakaźny,
- choroby ogólnoustrojowe z tworzeniem strupów w nosie,
- nowotwory skóry.
Opryszczka daje zgrupowane pęcherzyki, które pękają i tworzą nadżerki, a poprzedza je mrowienie. Kontaktowe zapalenie skóry cechuje silny świąd i brak ropnych krost. Nowotwory skóry, na przykład rak podstawnokomórkowy, objawiają się trwającą wiele tygodni, niegojącą się zmianą, która wymaga oceny dermatologa lub laryngologa.
Leczenie zapalenia przedsionka nosa
Łagodne zapalenie leczy się miejscowo. Lekarz zwykle przepisuje maść z antybiotykiem, najczęściej z mupirocyną, nakładaną na zmienioną skórę przedsionka przez kilka dni. Mupirocyna jest dostępna na receptę, a dokładny schemat zależy od zaleceń lekarza i ulotki preparatu. Zbyt wczesne przerwanie kuracji sprzyja nawrotom.
Gdy zakażenie jest rozleglejsze lub towarzyszy mu gorączka, czyrak albo cellulitis, lekarz włącza antybiotyk doustny, dobrany do prawdopodobnego patogenu i ewentualnej oporności. Duży, dojrzały ropień wymaga nacięcia i drenażu przez lekarza. Antybiotyk dobiera wyłącznie lekarz. Nie należy stosować pozostałości leków z poprzednich infekcji.
Domowa pielęgnacja i czego unikać
Leczeniu farmakologicznemu mogą towarzyszyć proste działania pielęgnacyjne, które zmniejszają dolegliwości i przyspieszają gojenie. Pomagają one szczególnie przy suchości i strupach, ale nie zastępują leczenia przeciwbakteryjnego, gdy zakażenie jest wyraźne, a objawy utrzymują się dłużej niż kilka dni. Warto stosować następujące zasady:
- ciepłe, wilgotne okłady przez kilka minut, które zmiękczają strupy,
- delikatne nawilżanie przedsionka wazeliną lub inną maścią natłuszczającą,
- mycie rąk przed dotknięciem nosa i po nim,
- używanie jednorazowych chusteczek i własnego ręcznika,
- skracanie paznokci, zwłaszcza u dzieci.
Nie wolno wyciskać krost, wyrywać włosków ani drapać strupów, ponieważ zwiększa to ryzyko rozsiania bakterii i powikłań. Nie należy również stosować maści sterydowych bez zalecenia lekarza, bo mogą nasilać zakażenie. Podrażnić skórę mogą też perfumowane kosmetyki i długotrwale stosowane krople do nosa.
Rokowanie i czas gojenia
Niepowikłane zapalenie przedsionka nosa goi się zwykle w ciągu kilku do kilkunastu dni od rozpoczęcia właściwego leczenia. Ból słabnie najszybciej, zaczerwienienie i strupy ustępują wolniej. Poprawa powinna być widoczna po 48–72 godzinach, a jej brak oznacza konieczność ponownej oceny rozpoznania lub zmiany leczenia.
U części chorych zapalenie nawraca, zwłaszcza przy utrzymującym się nosicielstwie gronkowca, przewlekłym nieżycie nosa lub nawyku dłubania. Wówczas lekarz może zalecić dekolonizację, czyli krótką kurację maścią przeciwbakteryjną w nosie, oraz leczenie choroby podstawowej. Czyraki i ropnie mogą pozostawić niewielkie blizny. Rokowanie przy właściwej opiece jest dobre.
Profilaktyka zapalenia przedsionka nosa
Najskuteczniejszą profilaktyką jest ochrona skóry przedsionka przed urazami. Należy zrezygnować z dłubania w nosie i wyrywania włosków. Nadmiar włosków lepiej przycinać okrągłymi nożyczkami lub trymerem do nosa, nie pęsetą. Ważne jest też krótkie obcinanie paznokci u dzieci i regularne mycie rąk, szczególnie w sezonie infekcji.
Pomaga także leczenie przyczyn nawracających objawów: alergicznego nieżytu nosa, przewlekłego kataru i cukrzycy. Podczas kataru warto delikatnie wydmuchiwać nos jednorazowymi chusteczkami i smarować przedsionek tłustym kremem. W suchym powietrzu ogrzewanych mieszkań pomaga nawilżanie pomieszczeń, a kolczyki w nosie wymagają czystych rąk i dezynfekcji.
Najczęstsze pytania
Czy zapalenie przedsionka nosa jest zaraźliwe?
Samo zapalenie nie jest silnie zaraźliwe, ale bakterie z wydzieliny i strupów mogą przenosić się na innych przez dotyk, ręczniki i wspólne chusteczki. Bardziej zakaźny jest liszajec. Osoby z chorą skórą nosa powinny myć ręce, używać własnego ręcznika i unikać dotykania twarzy.
Czy zapalenie przedsionka nosa mija samo?
Łagodne, początkowe zmiany mogą ustąpić w ciągu kilku dni, jeśli przestanie się drażnić skórę i zadba o nawilżenie. Jeśli jednak pojawiają się ropne krosty, narasta ból albo objawy trwają dłużej niż trzy dni, potrzebna jest konsultacja. Samoleczenie bez efektu zwiększa ryzyko przewlekłego przebiegu.
Czy to samo co zapalenie zatok?
Nie. Zapalenie przedsionka dotyczy skóry przy wejściu do nosa, natomiast zapalenie zatok obejmuje błonę śluzową zatok przynosowych i daje ucisk w twarzy, wydzielinę z nosa oraz ból głowy. Oba stany mogą jednak współistnieć, ponieważ obfita wydzielina z zatok drażni skórę nozdrzy.
Podsumowanie
Objawy zapalenia przedsionka nosa to przede wszystkim ból, zaczerwienienie, obrzęk, krosty, strupy i suchość skóry tuż za nozdrzem. Zwykle wystarcza leczenie miejscowe, ale szerzenie się zaczerwienienia, wysoka gorączka, obrzęk oka lub silny ból głowy wymagają natychmiastowej pomocy. Szybka reakcja i unikanie urazów skóry nosa chronią przed powikłaniami i nawrotami.