Jakie są przyczyny barotraumy ucha wewnętrznego?

dr Anna Nowak
Opublikowano: 23 września 2026
Zdjęcie artykułu

Barotrauma ucha wewnętrznego powstaje najczęściej wtedy, gdy gwałtowna zmiana ciśnienia otoczenia nie zostaje wyrównana w uchu środkowym, a próba jej wyrównania siłą przenosi nadmierne ciśnienie na ucho wewnętrzne. Skutkiem bywa pęknięcie okienka okrągłego lub owalnego, wyciek przychłonki i nagły niedosłuch, szum uszny oraz zawroty głowy. Typowe sytuacje to nurkowanie i lądowanie samolotu.

Najważniejsze przyczyny barotraumy ucha wewnętrznego

Za barotraumę ucha wewnętrznego odpowiada zwykle połączenie trzech elementów: szybkiej zmiany ciśnienia, niedrożnej trąbki słuchowej i gwałtownej próby wyrównania ciśnienia. Każdy z nich osobno rzadko wystarcza. Dopiero ich nałożenie powoduje, że różnica ciśnień uszkadza delikatne błony oddzielające ucho środkowe od wypełnionego płynem ucha wewnętrznego. Najważniejsze przyczyny to:

  • nagła zmiana ciśnienia podczas nurkowania, lotu lub wspinaczki;
  • zaburzone działanie trąbki słuchowej, najczęściej przy infekcji lub alergii;
  • wymuszanie wyrównania ciśnienia, zwłaszcza silnym manewrem Valsalvy;
  • predyspozycje anatomiczne i wcześniejsze operacje ucha.

Najczęściej spotyka się ją u nurków i pasażerów samolotów, ale może wystąpić także podczas wspinaczki, wysiłku fizycznego czy po urazie. Choć część przyczyn pozostaje poza kontrolą człowieka, wiele z nich da się ograniczyć odpowiednim przygotowaniem, właściwą techniką wyrównywania ciśnienia i rezygnacją z podróży w czasie infekcji.

Czym jest barotrauma ucha wewnętrznego

Barotrauma to uszkodzenie tkanek wywołane różnicą ciśnienia między jamą wypełnioną gazem a otoczeniem. W uchu wewnętrznym, które zawiera ślimak i narząd równowagi, oznacza to najczęściej uszkodzenie błon okienek lub struktur płynowych. W przeciwieństwie do barotraumy ucha środkowego, ten typ urazu może prowadzić do trwałych zaburzeń słuchu i równowagi.

Barotrauma ucha wewnętrznego bywa trudna do odróżnienia od barotraumy ucha środkowego, ponieważ oba stany mogą współistnieć po tej samej ekspozycji na zmianę ciśnienia. Ból i uczucie zatkania ucha towarzyszą obu, lecz nagły niedosłuch odbiorczy, szum uszny i zawroty głowy wskazują na zajęcie ucha wewnętrznego.

Jak zmiana ciśnienia działa na ucho

Podstawą zjawiska jest prawo Boyle’a-Mariotte’a: objętość gazu maleje, gdy ciśnienie rośnie, i odwrotnie. Powietrze w uchu środkowym podlega tej zasadzie, więc przy wzroście ciśnienia zewnętrznego kurczy się, a przy spadku rozpręża. Jeśli powietrze nie może swobodnie wejść lub wyjść, powstaje różnica ciśnień rozciągająca błonę bębenkową i okienka.

Największe względne zmiany objętości występują blisko powierzchni wody. Już na głębokości 10 metrów ciśnienie jest dwukrotnie większe niż na powierzchni, więc objętość powietrza w uchu środkowym, gdyby nie było wyrównania, zmniejszyłaby się o połowę. Dlatego nawet płytkie zanurzenie może wywołać uraz u osoby, która nie wyrównuje ciśnienia.

Niedrożna trąbka słuchowa jako punkt wyjścia

Trąbka słuchowa łączy ucho środkowe z nosogardłem i otwiera się podczas połykania, ziewania czy żucia, wyrównując ciśnienie po obu stronach błony bębenkowej. Gdy jej drożność jest zaburzona, powietrze nie przepływa swobodnie, a w uchu środkowym utrzymuje się podciśnienie. To główny punkt wyjścia większości przypadków barotraumy uszu. Do jej przyczyn należą:

  • obrzęk błony śluzowej przy przeziębieniu lub grypie;
  • alergiczny nieżyt nosa;
  • przerost migdałka gardłowego, szczególnie u dzieci;
  • polipy nosa i skrzywienie przegrody nosowej.

Trąbka zwykle przepuszcza powietrze łatwiej z ucha środkowego na zewnątrz niż w przeciwnym kierunku. Dlatego problemy pojawiają się głównie przy wzroście ciśnienia otoczenia, czyli podczas zanurzania i zniżania samolotu. Utrzymujące się podciśnienie wciąga błonę bębenkową do wewnątrz i skłania do silniejszych prób wyrównania.

Siłowe wyrównywanie ciśnienia i manewr Valsalvy

Manewr Valsalvy polega na wydmuchiwaniu powietrza przy zatkanym nosie i zamkniętych ustach. Wzrost ciśnienia w nosogardle ma otworzyć trąbkę słuchową. Wykonany delikatnie jest bezpieczny, ale zbyt silny lub nagły manewr gwałtownie podnosi ciśnienie w uchu środkowym i płynach ucha wewnętrznego. Jest to jedna z najczęstszych bezpośrednich przyczyn urazu. Ryzykowne sytuacje to:

  • wielokrotne, coraz silniejsze próby przy utrzymującej się blokadzie;
  • manewr wykonywany w momencie nagłego otwarcia trąbki;
  • równoczesne napinanie mięśni brzucha i wstrzymywanie oddechu;
  • wyrównywanie ciśnienia dopiero po wystąpieniu silnego bólu.

Kluczowy jest moment i siła wysiłku. Gdy trąbka była długo zablokowana, a następnie otwiera się nagle pod wpływem dużego nacisku, ciśnienie w uchu środkowym skacze w ułamku sekundy. Cienkie błony okienek mogą nie wytrzymać takiego obciążenia i pęknąć, co otwiera drogę do wycieku przychłonki.

Mechanizm implozyjny i eksplozyjny uszkodzenia ucha

Klasyczna koncepcja Goodhilla wyjaśnia uszkodzenie ucha wewnętrznego dwoma drogami. W mechanizmie implozyjnym nagły wzrost ciśnienia w uchu środkowym wpycha okienko okrągłe i owalne do wnętrza ślimaka. W mechanizmie eksplozyjnym zwiększone ciśnienie płynu mózgowo-rdzeniowego przenosi się na ucho wewnętrzne i wypycha błonę okienka na zewnątrz.

Płyn mózgowo-rdzeniowy łączy się z przychłonką ucha wewnętrznego przez wodociąg ślimaka. Podczas kaszlu, parcia lub silnego manewru Valsalvy ciśnienie śródczaszkowe krótkotrwale rośnie i może zostać przekazane tą drogą. Oba mechanizmy mogą działać jednocześnie, dlatego w praktyce klinicznej trudno wskazać jedną przyczynę w konkretnym przypadku.

Pęknięcie okienka okrągłego i przetoka przychłonki

Okienko okrągłe jest cienką błoną, a okienko owalne zamyka podstawa strzemiączka osadzona w więzadle pierścieniowatym. Obie struktury oddzielają ucho wewnętrzne wypełnione płynem od powietrznej jamy bębenkowej. Ich pęknięcie tworzy przetokę przychłonki, czyli patologiczne połączenie, przez które płyn wydostaje się do ucha środkowego. Skutki przetoki obejmują:

  • zaburzenie ciśnienia i przepływu płynów w ślimaku;
  • niedosłuch odbiorczy, często nagły;
  • szum uszny i uczucie pełności ucha;
  • zawroty głowy nasilane zmianą pozycji lub ciśnienia.

Poza samym pęknięciem możliwe jest także uszkodzenie błon wewnątrz ślimaka, na przykład błony Reissnera, oraz krwawienie do przestrzeni płynowych. Takie zmiany zaburzają pracę komórek rzęsatych odpowiedzialnych za odbiór dźwięku. Ich uszkodzenie może być nieodwracalne, dlatego szybkość rozpoznania ma duże znaczenie dla rokowania.

Nurkowanie jako przyczyna barotraumy

Nurkowanie to jedna z głównych sytuacji, w których dochodzi do barotraumy ucha wewnętrznego. Ciśnienie rośnie tu szybko, a nurek musi aktywnie wyrównywać je w uchach co kilka metrów. Zaniedbanie wyrównywania na pierwszych metrach, a potem próba nadrobienia go siłą, to klasyczny scenariusz urazu. Typowe błędy to:

  • zbyt szybkie zanurzanie bez wyrównywania ciśnienia;
  • nurkowanie z przeziębieniem lub zatkanym nosem;
  • zbyt późna reakcja na uczucie ucisku w uchu;
  • szybkie zejście głową w dół, które utrudnia wyrównanie.

Dodatkowe ryzyko wiąże się z lekami obkurczającymi śluzówkę nosa. Jeśli ich działanie ustąpi w trakcie zanurzenia, błona śluzowa ponownie obrzęka, a trąbka zamyka się w najgorszym momencie. Podobne zagrożenie dotyczy freedivingu, gdzie ciśnienie zmienia się szybko, a technika wyrównywania, na przykład metoda Frenzla, wymaga wprawy.

Lot samolotem jako przyczyna barotraumy

W samolocie ciśnienie w kabinie odpowiada zwykle wysokości około 1800–2400 metrów nad poziomem morza, a nie wysokości przelotowej. Największe ryzyko występuje podczas zniżania, gdy ciśnienie w kabinie rośnie, a trąbka słuchowa musi wpuścić powietrze do ucha środkowego. Zablokowana trąbka powoduje wtedy podciśnienie i ból.

Do uszkodzenia ucha wewnętrznego dochodzi najczęściej dopiero wtedy, gdy pasażer próbuje otworzyć zablokowaną trąbkę silnym wydmuchaniem powietrza przez nos. Szczególnie narażone są osoby podróżujące z infekcją górnych dróg oddechowych oraz małe dzieci, u których trąbka jest krótsza i bardziej pozioma. Sen podczas zniżania ogranicza połykanie i ziewanie, a więc naturalne wyrównywanie ciśnienia.

Choroby nosa, zatok i gardła

Choroby górnych dróg oddechowych są najczęstszą przyczyną niedrożności trąbki słuchowej, a więc pośrednio także barotraumy. Obrzęk błony śluzowej zwęża ujście trąbki w nosogardle i utrudnia przepływ powietrza. Osoba z katarem czuje często tylko lekki dyskomfort na ziemi, a dopiero zmiana ciśnienia ujawnia skalę problemu. Do czynników zaburzających drożność należą:

  • ostre i przewlekłe zapalenie zatok;
  • zapalenie ucha środkowego z wysiękiem;
  • palenie tytoniu, które osłabia ruch rzęsek w błonie śluzowej;
  • guzy nosogardła mechanicznie blokujące ujście trąbki.

Warto pamiętać, że uczucie zatkania ucha po infekcji może utrzymywać się jeszcze kilka dni po ustąpieniu kataru. Planowanie nurkowania lub lotu zbyt wcześnie po chorobie zwiększa ryzyko niewyrównania ciśnienia. W przypadku nawracających problemów warto zbadać nosogardło, ponieważ rzadkie przyczyny, takie jak guzy, wymagają wykluczenia.

Cechy anatomiczne i wcześniejsze operacje ucha

Nie każdy narażony na tę samą zmianę ciśnienia doznaje urazu. Znaczenie mają różnice anatomiczne, które ułatwiają przenoszenie ciśnienia do ucha wewnętrznego lub osłabiają błony okienek, a także wcześniejsze zabiegi i urazy ucha. Część z tych czynników wykrywa się dopiero po urazie, w badaniu tomografii komputerowej kości skroniowej. Przykłady obejmują:

  • szeroki wodociąg ślimaka, ułatwiający przenoszenie ciśnienia płynu mózgowo-rdzeniowego;
  • cienką błonę okienka okrągłego lub osłabione więzadło pierścieniowate;
  • rozszerzony wodociąg przedsionka;
  • dehiscencję kanału półkolistego górnego, czyli ubytek jego kostnej osłony;
  • stapedektomię lub inne operacje na strzemiączku;
  • złamanie kości skroniowej po urazie głowy.

Takie wady i następstwa urazów zwykle nie dają objawów, dopóki nie dojdzie do nagłego wzrostu ciśnienia. U osób z dehiscencją kanału półkolistego mogą występować zawroty głowy wywołane głośnymi dźwiękami lub manewrem Valsalvy. Osoba po operacji ucha lub urazie głowy powinna omówić z laryngologiem plany nurkowania i lotów.

Wysiłek fizyczny i wzrost ciśnienia w czaszce

Barotrauma ucha wewnętrznego nie zawsze wymaga zmiany ciśnienia otoczenia. Wystarczy gwałtowny wzrost ciśnienia w jamie brzusznej, klatce piersiowej i czaszce, który przenosi się na płyny ucha wewnętrznego przez wodociąg ślimaka. Taki wzrost występuje w codziennych sytuacjach, na przykład:

  • podnoszenie dużych ciężarów z wstrzymanym oddechem;
  • silny, napadowy kaszel lub wymioty;
  • kichanie z zamkniętym nosem i ustami;
  • parcie podczas porodu lub oddawania stolca.

W takich przypadkach pacjent często nie łączy objawów z konkretnym zdarzeniem, bo wysiłek wydaje się zbyt zwyczajny, by mógł zaszkodzić. Przetoka przychłonki bywa wtedy uznana za samoistną. Dokładny wywiad dotyczący wysiłku, kaszlu i napinania mięśni pomaga ustalić prawdziwą przyczynę i odpowiednio dobrać leczenie.

Wybuch, uderzenie w ucho i komora hiperbaryczna

Gwałtowne zmiany ciśnienia mogą wynikać także z zewnętrznych zdarzeń. Fala uderzeniowa wybuchu działa na błonę bębenkową i przenosi się na ucho środkowe i wewnętrzne, uszkadzając ślimak. Podobny mechanizm ma silne uderzenie otwartą dłonią w ucho, które nagle zwiększa ciśnienie w kanale słuchowym i może uszkodzić okienka. Przykłady zdarzeń:

  • wybuch lub strzał z broni w pobliżu ucha;
  • uderzenie w ucho w sportach kontaktowych lub wypadku;
  • nagła dekompresja kabiny;
  • zbyt szybka kompresja w komorze hiperbarycznej u osoby z niedrożną trąbką.

Terapia w komorze hiperbarycznej wiąże się z kontrolowanym zwiększaniem ciśnienia, ale pacjenci, którzy nie potrafią wyrównać ciśnienia w uszach, mogą doznać urazów ucha środkowego, a rzadziej wewnętrznego. Personel monitoruje to zjawisko i w razie potrzeby zwalnia kompresję. Szybka zmiana wysokości w górach, na przykład podczas jazdy kolejką, tworzy podobne warunki.

Objawy uszkodzenia ucha wewnętrznego

Objawy barotraumy ucha wewnętrznego pojawiają się zwykle w ciągu minut do godzin od ekspozycji na zmianę ciśnienia, choć czasem narastają stopniowo przez kilka dni. Niekiedy pacjent słyszy charakterystyczny trzask lub pęknięcie w uchu bezpośrednio w momencie manewru wyrównania. Najczęściej zgłaszane dolegliwości to:

  • niedosłuch odbiorczy, od lekkiego do głębokiego;
  • szum uszny i uczucie pełności ucha;
  • zawroty głowy z nudnościami i wymiotami;
  • uczucie niestabilności nasilające się przy kaszlu lub wysiłku.

Objawy pojawiające się po zmianie ciśnienia nie zawsze oznaczają uraz ucha wewnętrznego, jednak nagły niedosłuch lub zawroty głowy wymagają pilnej konsultacji. Samoistna poprawa w ciągu godzin jest możliwa, lecz nie wyklucza przetoki przychłonki. Zwlekanie z badaniem może zmniejszyć szanse na pełne odzyskanie słuchu.

Barotrauma a choroba dekompresyjna ucha wewnętrznego

U nurków podobne objawy wywołuje także choroba dekompresyjna ucha wewnętrznego. Jej przyczyną nie jest bezpośredni uraz ciśnieniowy błon, lecz pęcherzyki gazu powstające w płynach ucha wewnętrznego po zbyt szybkim wynurzeniu lub po zmianie mieszaniny oddechowej podczas nurkowania. Zjawisko dotyczy głównie nurkowań głębokich i technicznych z użyciem mieszanin gazów. Rozróżnienie obu stanów ułatwiają następujące wskazówki:

  • objawy w trakcie zanurzania lub tuż po silnym wyrównywaniu ciśnienia sugerują barotraumę;
  • objawy po wynurzeniu sugerują chorobę dekompresyjną;
  • wcześniejsze trudności z wyrównaniem przemawiają za barotraumą;
  • głębokie nurkowanie ze zmianą gazu przemawia za chorobą dekompresyjną.

Odróżnienie obu stanów jest kluczowe, bo leczenie jest inne. Choroba dekompresyjna wymaga rekompresji w komorze hiperbarycznej, natomiast przy podejrzeniu przetoki przychłonki rekompresja nie zawsze pomaga i wymaga ostrożności. Decyzję podejmuje lekarz medycyny nurkowej na podstawie przebiegu nurkowania, momentu pojawienia się objawów i obecności problemów z wyrównaniem ciśnienia.

Rozpoznanie i leczenie barotraumy ucha wewnętrznego

Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, badaniu otoskopowym i badaniach słuchu. Lekarz pyta o okoliczności zmiany ciśnienia, próbę wyrównania i czas pojawienia się objawów. Audiometria wykazuje niedosłuch odbiorczy, który wskazuje na zajęcie ślimaka, a nie tylko ucha środkowego. Dodatkowo mogą być potrzebne następujące badania:

  • tympanometria oceniająca ucho środkowe;
  • badanie równowagi z oceną oczopląsu;
  • tomografia komputerowa kości skroniowej;
  • badanie potencjałów przedsionkowych w wybranych przypadkach.

Łagodne przypadki leczy się zachowawczo: odpoczynkiem z uniesioną głową i unikaniem parcia, kaszlu oraz wydmuchiwania nosa. Przy narastającym niedosłuchu albo zawrotach głowy lub braku poprawy po kilku dniach rozważa się tympanotomię i zamknięcie okienek fragmentami własnej tkanki pacjenta. Decyzję zawsze podejmuje laryngolog, a po leczeniu zaleca się przerwę w nurkowaniu i lotach.

Jak zmniejszyć ryzyko barotraumy

Ryzyko można ograniczyć, ucząc się prawidłowego wyrównywania ciśnienia i unikając ekspozycji, gdy trąbka słuchowa jest niedrożna. Wyrównywanie powinno być wczesne, częste i delikatne, zanim pojawi się ból. W razie braku efektu nurek powinien wynurzyć się o kilka metrów i spróbować ponownie, zamiast zwiększać siłę próby. Pomocne są następujące zasady:

  • stosowanie łagodnych technik, takich jak połykanie, ziewanie czy metoda Frenzla;
  • odłożenie lotu lub nurkowania w czasie przeziębienia i zaostrzenia alergii;
  • unikanie snu podczas zniżania samolotu;
  • konsultacja z laryngologiem po operacjach ucha i urazach głowy.

Szczególnie ważne jest zachowanie ostrożności u dzieci i niemowląt, które nie potrafią same wyrównać ciśnienia. Podczas zniżania samolotu pomaga picie, ssanie lub karmienie. Osoby z nawracającymi problemami powinny zbadać drożność trąbki słuchowej, a nurkowie wykonać badanie lekarskie uwzględniające ocenę zdolności do wyrównywania ciśnienia.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Do laryngologa należy zgłosić się pilnie, jeśli po nurkowaniu, locie lub silnym wysiłku wystąpi nagły niedosłuch, szum uszny albo zawroty głowy. Zwłoka może zmniejszyć szanse na odzyskanie słuchu i równowagi. Objawy ze strony ucha wewnętrznego nie powinny być traktowane jak zwykłe zatkanie ucha, nawet jeśli towarzyszy im niewielki ból. Natychmiastowej pomocy wymagają następujące sytuacje:

  • wyciek płynu lub krwi z ucha;
  • narastające zawroty głowy z wymiotami;
  • osłabienie mięśni twarzy lub zaburzenia widzenia;
  • drętwienie lub osłabienie kończyn po nurkowaniu.

Po nurkowaniu wszelkie objawy neurologiczne mogą wskazywać na chorobę dekompresyjną i wymagają wezwania pogotowia oraz kontaktu z ośrodkiem medycyny nurkowej. Do czasu badania należy unikać wydmuchiwania nosa, wysiłku, lotów oraz dalszego nurkowania. Nie należy samodzielnie próbować ponownie wyrównywać ciśnienia siłą, aby nie pogłębić uszkodzenia.

Podsumowanie

Barotrauma ucha wewnętrznego wynika z nagłej różnicy ciśnień, której organizm nie zdążył wyrównać, oraz z siłowych prób jej usunięcia. Najważniejszymi czynnikami są niedrożna trąbka słuchowa, zbyt gwałtowny manewr Valsalvy, nurkowanie i lot, a także predyspozycje anatomiczne i wcześniejsze operacje ucha. Skutkiem może być pęknięcie okienka i przetoka przychłonki.

Ponieważ uszkodzenie ucha wewnętrznego może być trwałe, kluczowe są profilaktyka i szybka reakcja. Nauka delikatnego wyrównywania ciśnienia, rezygnacja z podróży w czasie infekcji i pilna konsultacja przy nagłym niedosłuchu lub zawrotach głowy znacząco zwiększają szanse na zachowanie słuchu i równowagi. Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje porady lekarskiej.

FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
Zdjęcie artykułu
Czy można pić alkohol przy zapaleniu zatok?
Sprawdź, jak napoje procentowe wpływają na zatkany nos i ból głowy. Poznaj kluczowe fakty dotyczące łączenia alkoholu z leczeniem chorych zatok.
Zdjęcie artykułu
Czy można myć włosy przy chorych zatokach?
Sprawdź, czy mycie głowy podczas infekcji zatok jest bezpieczne. Poznaj kluczowe zasady pielęgnacji i unikaj błędów, które mogą pogorszyć Twoje zdrowie.
Zdjęcie artykułu
Czy można latać samolotem z chorymi zatokami?
Sprawdź, czy podróż samolotem z chorymi zatokami jest bezpieczna dla Twojego zdrowia. Dowiedz się, jak uniknąć silnego bólu oraz komplikacji w chmurach.
Zdjęcie artykułu
Czy migdałki mogą odrosnąć?
Sprawdź, czy po wycięciu migdałków problem może powrócić. Dowiedz się, co na ten temat mówią najnowsze fakty medyczne. Poznaj prawdę o regeneracji tkanek.
Zdjęcie artykułu
Czy krzywy zgryz ma związek z trzecim migdałkiem?
Sprawdź, jak oddychanie przez usta wpływa na wygląd Twoich zębów. Poznaj ukrytą przyczynę wad zgryzu u dzieci. Dowiedz się, co warto pilnie zbadać.
Zdjęcie artykułu
Czy krzywa przegroda nosowa wpływa na zatoki?
Sprawdź jak skrzywiona przegroda nosowa zmienia pracę Twoich zatok. Poznaj ukryte przyczyny nawracających infekcji i zadbaj o komfortowy oddech już dziś.
Zdjęcie artykułu
Czy inhalacje z soli fizjologicznej pomagają na zatoki?
Sprawdź skuteczność inhalacji z soli fizjologicznej w walce z bólem zatok. Poznaj zasady domowej kuracji i dowiedz się czy ta metoda naprawdę działa.
Zdjęcie artykułu
Czy gorącą kąpiel pomaga na chore zatoki?
Sprawdź, czy gorąca kąpiel to dobry sposób na zatkany nos. Dowiedz się, jak wysoka temperatura wpływa na Twoje zdrowie. Poznaj fakty przed wejściem do wanny.
Zdjęcie artykułu
Czy chore zatoki mogą powodować ucisk w skroniach?
Sprawdź, jak chore zatoki wpływają na Twój komfort i ból głowy. Poznaj przyczyny uciążliwego ucisku w skroniach. Dowiedz się, skąd bierze się ten dyskomfort.
Zdjęcie artykułu
Czy chore zatoki mogą powodować ból oczu?
Sprawdź, jak problemy z zatokami wpływają na Twój wzrok. Poznaj przyczyny uciążliwego ucisku w okolicach oczu. Dowiedz się, skąd bierze się ten ból.