Jakie są przyczyny parosmii?

dr Anna Nowak
Opublikowano: 25 września 2026
Zdjęcie artykułu

Parosmia najczęściej powstaje po infekcji wirusowej górnych dróg oddechowych, zwłaszcza po COVID-19, która uszkadza nabłonek węchowy i zakłóca odtwarzanie połączeń nerwowych. Inne przyczyny to uraz głowy, choroby nosa i zatok, niektóre leki, radioterapia, guzy, choroby neurologiczne oraz toksyny. U części osób lekarze nie znajdują żadnej wyraźnej przyczyny.

Czym jest parosmia

Parosmia to jakościowe zaburzenie węchu, w którym znany zapach jest odbierany inaczej niż w rzeczywistości. Bodziec istnieje, ale mózg interpretuje go błędnie. Kawa może pachnieć spalenizną, cebula gnijącym mięsem, a świeże pieczywo chemikaliami. Zaburzenie dotyczy zwykle wybranych zapachów i często utrudnia jedzenie, bo smak w dużej mierze zależy od węchu.

Parosmię trzeba odróżniać od anosmii, czyli całkowitej utraty węchu, oraz od hiposmii, czyli jego osłabienia. To także nie to samo co fantosmia, w której człowiek czuje zapach bez żadnego źródła. Te zaburzenia często współistnieją lub następują po sobie, a ich wspólne przyczyny dotyczą przede wszystkim nabłonka węchowego i dróg nerwowych.

Jak działa zmysł węchu

Cząsteczki zapachowe docierają do górnej części jamy nosowej i łączą się z receptorami na rzęskach neuronów węchowych. Razem z komórkami podporowymi tworzą one nabłonek węchowy. Ich aksony przechodzą przez blaszkę sitową kości sitowej do opuszki węchowej, gdzie sygnał jest wstępnie przetwarzany, a następnie trafia do kory gruszkowatej i innych ośrodków mózgu.

Każdy zapach to mieszanina wielu związków, a mózg rozpoznaje ją jako wzór aktywności licznych receptorów. Jeśli część receptorów zawiedzie, wzór ulega zmianie i znajoma woń staje się obca. Dlatego uszkodzenie na dowolnym etapie tej drogi, od nabłonka po korę mózgu, może wywołać parosmię.

Jak powstaje parosmia: mechanizmy

Badacze opisują kilka mechanizmów. Pierwszy to utrata części neuronów węchowych, przez co do mózgu trafia niepełny wzór zapachu. Drugi to błędne odbudowywanie połączeń, gdy nowe neurony kierują aksony do niewłaściwych kłębuszków opuszki. Trzeci obejmuje zmiany w samej opuszce i korze, które zniekształcają interpretację sygnału mimo prawidłowego odbioru.

Neurony węchowe należą do nielicznych komórek nerwowych, które odnawiają się przez całe życie dzięki komórkom macierzystym nabłonka. Ta regeneracja trwa tygodnie lub miesiące i nie zawsze jest idealna. Dlatego parosmia często pojawia się w fazie zdrowienia, a nie w chwili samej infekcji lub urazu.

Infekcje wirusowe jako najczęstsza przyczyna

Poinfekcyjne zaburzenia węchu od dawna należą do głównych przyczyn parosmii. Wirusy przeziębienia, grypy i inne patogeny górnych dróg oddechowych mogą uszkodzić nabłonek węchowy lub wywołać stan zapalny, który zaburza działanie receptorów. U większości osób węch wraca, ale po części infekcji pozostaje zniekształcony przez miesiące, a czasem dłużej.

Mechanizm polega zwykle na zniszczeniu komórek podporowych i receptorowych w nabłonku oraz na długotrwałym stanie zapalnym. Wirusy rzadziej uszkadzają bezpośrednio opuszkę węchową. Poinfekcyjna parosmia obserwowana jest częściej u kobiet i osób w średnim wieku.

Parosmia po COVID-19

COVID-19 wyraźnie zwiększył liczbę osób z parosmią. Wirus SARS-CoV-2 zakaża głównie komórki podporowe nabłonka węchowego, które mają receptor ACE2, a nie same neurony. Ich uszkodzenie i towarzyszący stan zapalny zaburzają pracę neuronów węchowych i utrudniają ich regenerację. W pierwszych falach pandemii utrata węchu była jednym z najbardziej charakterystycznych objawów zakażenia.

Parosmia po COVID-19 zwykle nie występuje od razu. Pojawia się po kilku tygodniach lub miesiącach od utraty węchu, gdy zaczyna się jego powrót. Uważa się, że odzwierciedla to nieuporządkowaną regenerację neuronów. U wielu osób objawy łagodnieją stopniowo, ale mogą utrzymywać się ponad rok, a niekiedy znacznie dłużej. Chorzy najczęściej zgłaszają zniekształcenie zapachu:

  • kawy i herbaty
  • cebuli i czosnku
  • mięsa i jajek
  • perfum i środków czystości
  • past do zębów

Badania wskazują, że wiele z tych produktów zawiera podobne związki lotne, między innymi aromatyczne i siarkowe. Wciąż nie wiadomo dokładnie, dlaczego akurat te związki wywołują najsilniejsze zniekształcenia. Wielu chorych ogranicza przez to dietę i traci na wadze, więc parosmia bywa realnym problemem zdrowotnym i psychicznym.

Uraz głowy i uszkodzenie nerwu węchowego

Uraz głowy to jedna z klasycznych przyczyn parosmii. Przy gwałtownym ruchu mózgu włókna nerwu węchowego mogą zostać przerwane na poziomie blaszki sitowej, a opuszka węchowa bywa stłuczona lub niedokrwiona. Zaburzenia węchu po urazie pojawiają się nawet po stosunkowo niewielkim uderzeniu, zwłaszcza w potylicę lub czoło.

Po urazie parosmia powstaje, gdy uszkodzone włókna odrastają i łączą się nieprawidłowo z opuszką, albo gdy ucierpiały ośrodki w płatach czołowych i skroniowych. Rokowanie bywa gorsze niż po infekcji wirusowej. Poprawa, jeśli następuje, zajmuje zwykle od kilku miesięcy do dwóch lat, a nasilenie uszkodzenia ma duże znaczenie.

Choroby nosa i zatok

Choroby nosa i zatok częściej powodują ubytek węchu niż jego zniekształcenie, ale mogą też prowadzić do parosmii. Dzieje się tak, gdy długotrwały stan zapalny uszkadza nabłonek węchowy lub utrudnia dopływ cząsteczek zapachowych do receptorów. Leczenie choroby podstawowej bywa wtedy skuteczną drogą do poprawy.

Przewlekłe zapalenie zatok

Przewlekłe zapalenie zatok przynosowych trwa ponad dwanaście tygodni i obejmuje obrzęk błony śluzowej, wydzielinę oraz niedrożność nosa. Mediatory zapalne, zwłaszcza w zapaleniu z eozynofilią, szkodzą neuronom węchowym. W części przypadków odbudowany po zapaleniu nabłonek działa nieprawidłowo i zapachy stają się zniekształcone.

Polipy nosa i alergie

Polipy nosa to łagodne zmiany zapalne, które blokują szczelinę węchową i utrudniają odbiór zapachów. Podobnie działa alergiczny nieżyt nosa, w którym obrzęk błony śluzowej ogranicza dopływ cząsteczek do receptorów. Skrzywienie przegrody nosa, urazy lub operacje w obrębie nosa również bywają wiązane z zaburzeniami węchu, w tym z parosmią.

Choroby neurodegeneracyjne

Zaburzenia węchu należą do najwcześniejszych objawów choroby Parkinsona i choroby Alzheimera, a bywają widoczne na kilka lat przed problemami ruchowymi lub pamięciowymi. Zwykle dotyczą jednak osłabienia węchu, a nie parosmii. Zniekształcone odczuwanie zapachów występuje rzadziej i wynika z uszkodzenia opuszki węchowej oraz struktur mózgu odpowiedzialnych za rozpoznawanie woni.

Parosmia w tych chorobach nie jest typowym objawem, więc jej pojawienie się u młodej osoby po infekcji raczej nie sugeruje demencji. Gdy jednak zaburzenia węchu narastają bez wyraźnej przyczyny, towarzyszą im drżenia, spowolnienie lub problemy z pamięcią, wskazana jest konsultacja u neurologa.

Leki i substancje chemiczne

Część leków i substancji chemicznych szkodzi nabłonkowi węchowemu lub zaburza przekazywanie sygnału w układzie nerwowym. Efekt bywa przemijający po odstawieniu preparatu, lecz nie zawsze. Pacjent nie powinien samodzielnie przerywać terapii, a o podejrzeniu związku zaburzeń węchu z lekiem powinien porozmawiać z lekarzem prowadzącym.

Leki

Zaburzenia węchu opisywano po niektórych antybiotykach, lekach przeciwdrgawkowych, przeciwtarczycowych i przeciwnowotworowych oraz po części leków stosowanych w nadciśnieniu i hipercholesterolemii. Wiarygodność tych doniesień jest zróżnicowana, bo część pochodzi z opisów przypadków, a nie z dużych badań. Do częściej wymienianych w literaturze należą:

  • karbamazepina i niektóre inne leki przeciwpadaczkowe
  • metimazol stosowany w nadczynności tarczycy
  • inhibitory konwertazy angiotensyny i blokery kanałów wapniowych
  • chemioterapeutyki, na przykład cisplatyna
  • donosowe preparaty z cynkiem

Mechanizm bywa różny: od bezpośredniej toksyczności dla komórek węchowych po zmianę wydzielania śluzu i zaburzenia neuroprzekaźnictwa. Jeżeli parosmia pojawiła się wkrótce po rozpoczęciu nowej terapii, lekarz może rozważyć zamianę preparatu, jeśli pozwala na to stan zdrowia. Warto zapisać datę wprowadzenia leku i początku objawów, co ułatwia ocenę związku.

Toksyny i narażenie zawodowe

Długotrwałe wdychanie rozpuszczalników, pestycydów, formaldehydu, kadmu czy innych metali ciężkich uszkadza nabłonek węchowy, który jako jeden z nielicznych elementów układu nerwowego styka się bezpośrednio ze środowiskiem. Dym tytoniowy działa podobnie: zwiększa ryzyko zaburzeń węchu i utrudnia regenerację nabłonka. Ryzyko dotyczy zwłaszcza pracowników przemysłu chemicznego i rolnictwa.

Radioterapia i leczenie onkologiczne

Radioterapia obszaru głowy i szyi może uszkodzić nabłonek węchowy oraz zakłócić odnowę neuronów węchowych. Dawka i zakres napromieniania mają duże znaczenie. Zaburzenia węchu pojawiają się zwykle w trakcie lub krótko po leczeniu, a u części chorych stopniowo ustępują w ciągu kolejnych miesięcy.

Podobny wpływ mogą mieć niektóre chemioterapeutyki, a także operacje usunięcia guzów zatok lub podstawy czaszki. Pacjenci onkologiczni często równocześnie przyjmują wiele leków i mają zaburzenia odżywienia, co utrudnia ocenę pojedynczej przyczyny. Zmiany smaku i zapachu warto zgłaszać zespołowi leczącemu, ponieważ wpływają na apetyt i jakość życia.

Guzy w obrębie mózgu i nosa

Rzadkie, ale ważne przyczyny parosmii to nowotwory w obrębie jamy nosowej, zatok i przedniego dołu czaszki. Chodzi na przykład o oponiaka bruzdy węchowej, nerwiaka węchowego oraz nowotwory zatok. Zmiany te uciskają opuszkę i drogi węchowe albo w nie wnikają, zaburzając odbiór i przetwarzanie sygnału.

Guz jest podejrzewany, gdy zaburzenia węchu dotyczą jednej strony, narastają, a towarzyszą im krwawienia z nosa, jednostronna niedrożność, bóle głowy lub zaburzenia widzenia. Rezonans magnetyczny pozwala ocenić opuszki węchowe i przedni dół czaszki, dlatego bywa zlecany, gdy przyczyny infekcyjnej ani urazowej nie można wskazać.

Padaczka i migrena

Napady padaczkowe z płata skroniowego mogą rozpoczynać się aurą węchową, czyli nagłym, zwykle nieprzyjemnym wrażeniem zapachu bez źródła. Jest to bliższe fantosmii niż parosmii, ale oba zaburzenia bywają mylone. Napad trwa krótko, powtarza się stereotypowo i może przechodzić w utratę świadomości, co odróżnia go od przewlekłej parosmii.

Z migreną wiążą się osmofobia, czyli nadwrażliwość na zapachy, oraz sporadyczne zmiany w odczuwaniu woni przed napadem lub w jego trakcie. Opisywano też parosmię i fantosmię jako element aury, jednak dotyczy to mniejszości chorych. Rozpoznanie opiera się na wywiadzie, a leczenie ukierunkowane jest na chorobę podstawową.

Niedobory żywieniowe i choroby ogólnoustrojowe

Regeneracja nabłonka węchowego wymaga prawidłowego zaopatrzenia w składniki odżywcze. Niedobór witaminy A, cynku lub witaminy B12 może osłabiać odnowę komórek, choć związek z parosmią nie jest jednoznacznie udowodniony. Suplementacja ma sens, gdy badania potwierdzą niedobór, ponieważ nadmiar witaminy A i cynku bywa szkodliwy.

Zaburzenia węchu opisuje się także w cukrzycy, niedoczynności tarczycy, przewlekłej chorobie nerek i chorobach wątroby. Mechanizmy obejmują uszkodzenie naczyń i nerwów, zaburzenia metaboliczne oraz wpływ leków. Zdarzają się też choroby autoimmunologiczne, takie jak zespół Sjögrena, w których suchość błon śluzowych pogarsza działanie receptorów.

Parosmia bez znanej przyczyny

U części pacjentów mimo dokładnej diagnostyki nie udaje się wskazać przyczyny. Mówi się wtedy o parosmii idiopatycznej. Może ona wynikać z nierozpoznanej infekcji, mikrourazów, narażenia środowiskowego lub procesów zwyrodnieniowych. Brak jednoznacznej przyczyny nie oznacza braku szans na poprawę, ponieważ nabłonek węchowy zachowuje zdolność do regeneracji, a trening węchowy bywa pomocny.

Parosmia, fantosmia i anosmia

Rozróżnienie rodzajów zaburzeń węchu pomaga lekarzowi ustalić przyczynę, ponieważ każde z nich ma nieco inne najczęstsze tło i inne rokowanie. Parosmia i fantosmia często towarzyszą regeneracji po uszkodzeniu, natomiast anosmia odzwierciedla zwykle jego zakres. Często występują one u jednej osoby jednocześnie. Wyróżnia się następujące stany:

  • anosmia: całkowita utrata węchu
  • hiposmia: częściowe osłabienie węchu
  • parosmia: zniekształcone postrzeganie istniejącego zapachu
  • fantosmia: wrażenie zapachu przy braku jego źródła
  • kakosmia: odczuwanie zapachów jako wyłącznie przykrych

Przyczyny wszystkich tych zaburzeń w dużej mierze się pokrywają. Z tego powodu w praktyce klinicznej rozpoznanie opiera się na wywiadzie i testach węchu, a nie na samej nazwie objawu. Dokładny opis, które zapachy i w jaki sposób się zmieniły, bywa dla lekarza cenną wskazówką.

Jak diagnozuje się przyczyny parosmii

Diagnostyka zaczyna się od wywiadu: czasu początku objawów, wcześniejszych infekcji, urazów, przyjmowanych leków i narażenia zawodowego. Laryngolog ocenia jamę nosową, często za pomocą endoskopu, szukając polipów, obrzęku i wydzieliny. Obiektywnie ubytki węchu mierzy się standaryzowanymi testami, takimi jak Sniffin' Sticks czy UPSIT, które pozwalają porównać wynik z normą.

Jeśli wywiad i badanie nosa nie wyjaśniają objawów, lekarz może zlecić tomografię zatok lub rezonans magnetyczny głowy. Badania krwi pomagają wykryć cukrzycę, zaburzenia tarczycy oraz niedobory witamin i cynku. Przy podejrzeniu choroby neurologicznej pacjenta kieruje się do neurologa, a przy napadach pojawiających się epizodycznie rozważa badanie EEG.

Leczenie parosmii zależne od przyczyny

Leczenie zależy od przyczyny. W chorobach zatok stosuje się glikokortykosteroidy donosowe, płukanie nosa, a niekiedy zabieg chirurgiczny. Gdy przyczyną są leki, rozważa się zmianę terapii. Najlepiej przebadaną metodą w parosmii poinfekcyjnej i pourazowej jest trening węchowy, polegający na regularnym wąchaniu kilku intensywnych zapachów, najczęściej róży, cytryny, eukaliptusa i goździków.

Typowy schemat to wąchanie każdego zapachu przez około dziesięć sekund, dwa razy dziennie, przez co najmniej trzy miesiące. Uważa się, że trening wspiera plastyczność układu węchowego. Skuteczność jest umiarkowana, a ryzyko niewielkie, dlatego metodę zaleca się szeroko, choć nie wszyscy pacjenci odczuwają poprawę.

Badane są także inne metody, których skuteczność nie została jeszcze jednoznacznie potwierdzona w dużych badaniach, a część z nich ma charakter eksperymentalny. Lekarze rozważają je indywidualnie, zwłaszcza gdy parosmia utrzymuje się długo i znacząco obniża jakość życia pacjenta. Należą do nich między innymi:

  • krótki kurs doustnych glikokortykosteroidów we wczesnej fazie poinfekcyjnej
  • osocze bogatopłytkowe podawane w okolicę szczeliny węchowej
  • donosowe preparaty z witaminą A

Żadna z tych metod nie jest rutynowym standardem, a część niesie ryzyko działań niepożądanych. Nie należy samodzielnie stosować sterydów ani dużych dawek witamin, ponieważ mogą zaszkodzić. Decyzję o terapii warto podjąć po ustaleniu przyczyny zaburzeń i konsultacji z laryngologiem lub neurologiem.

Jak długo trwa parosmia

Przebieg zależy od przyczyny. Po infekcjach wirusowych, w tym COVID-19, u wielu osób objawy łagodnieją w ciągu od kilku miesięcy do dwóch lat, choć u części utrzymują się dłużej. Po urazach głowy rokowanie jest mniej korzystne. W chorobach zatok poprawa następuje zwykle po skutecznym opanowaniu stanu zapalnego.

Powrót węchu często przebiega falowo, z okresami pogorszenia, na przykład po kolejnej infekcji. Stopniowo zniekształcenie dotyczy coraz mniejszej liczby zapachów, a ich odbiór staje się mniej przykry. Dla bezpieczeństwa warto pamiętać o czujnikach gazu i dymu oraz o sprawdzaniu terminów przydatności żywności, bo węch przestaje wtedy ostrzegać przed zagrożeniami.

Kiedy zgłosić się do lekarza

Do laryngologa warto zgłosić się, gdy zniekształcenie zapachów trwa dłużej niż kilka tygodni, ogranicza jedzenie lub prowadzi do spadku masy ciała. Pilnej konsultacji wymagają objawy ostrzegawcze, które sugerują poważniejszą przyczynę, szczególnie gdy pojawiają się razem z zaburzeniami węchu. Należą do nich:

  • zaburzenia węchu tylko po jednej stronie nosa
  • krwawienia z nosa lub jednostronna niedrożność
  • narastające bóle głowy lub zaburzenia widzenia
  • napady drgawek lub utraty przytomności
  • osłabienie, drżenia albo zaburzenia pamięci

Sama parosmia po przebytej infekcji rzadko świadczy o groźnej chorobie, jednak diagnostyka pozwala wykluczyć rzadkie przyczyny i ustalić plan leczenia. Wsparcia warto szukać również wtedy, gdy zaburzenie węchu prowadzi do lęku, obniżonego nastroju lub unikania spotkań, ponieważ takie skutki psychiczne są częste i poddają się leczeniu.

Najczęstsze pytania o przyczyny parosmii

Czy parosmia jest oznaką regeneracji węchu?

Często tak. U wielu osób parosmia pojawia się w trakcie odbudowy neuronów węchowych po infekcji, co zwykle uznaje się za lepszy znak niż trwała utrata węchu. Nie jest to jednak reguła, a zniekształcenia mogą utrzymywać się długo. Jeśli objawy narastają lub pojawiają się nowe niepokojące symptomy, konieczna jest konsultacja lekarska.

Czy parosmia może być objawem choroby mózgu?

Może, ale zdarza się to rzadko. Zniekształcone odczuwanie zapachów bywa związane z guzami przedniego dołu czaszki, padaczką skroniową lub chorobami neurodegeneracyjnymi. U większości osób przyczyną jest jednak infekcja wirusowa lub uraz. O konieczności badań obrazowych decyduje lekarz na podstawie przebiegu choroby i towarzyszących objawów.

Podsumowanie

Przyczyny parosmii obejmują przede wszystkim infekcje wirusowe, w tym COVID-19, oraz urazy głowy, które uszkadzają nabłonek węchowy lub zaburzają odbudowę połączeń nerwowych. Rzadziej odpowiadają za nią choroby zatok, leki, radioterapia, toksyny, niedobory, padaczka, guzy i choroby neurodegeneracyjne. Ustalenie tła pozwala dobrać leczenie, a trening węchowy zwiększa szanse na poprawę.

FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
FellowDoc.com
Umów wizytę u lekarza
Zdjęcie artykułu
Czy można pić alkohol przy zapaleniu zatok?
Sprawdź, jak napoje procentowe wpływają na zatkany nos i ból głowy. Poznaj kluczowe fakty dotyczące łączenia alkoholu z leczeniem chorych zatok.
Zdjęcie artykułu
Czy można myć włosy przy chorych zatokach?
Sprawdź, czy mycie głowy podczas infekcji zatok jest bezpieczne. Poznaj kluczowe zasady pielęgnacji i unikaj błędów, które mogą pogorszyć Twoje zdrowie.
Zdjęcie artykułu
Czy można latać samolotem z chorymi zatokami?
Sprawdź, czy podróż samolotem z chorymi zatokami jest bezpieczna dla Twojego zdrowia. Dowiedz się, jak uniknąć silnego bólu oraz komplikacji w chmurach.
Zdjęcie artykułu
Czy migdałki mogą odrosnąć?
Sprawdź, czy po wycięciu migdałków problem może powrócić. Dowiedz się, co na ten temat mówią najnowsze fakty medyczne. Poznaj prawdę o regeneracji tkanek.
Zdjęcie artykułu
Czy krzywy zgryz ma związek z trzecim migdałkiem?
Sprawdź, jak oddychanie przez usta wpływa na wygląd Twoich zębów. Poznaj ukrytą przyczynę wad zgryzu u dzieci. Dowiedz się, co warto pilnie zbadać.
Zdjęcie artykułu
Czy krzywa przegroda nosowa wpływa na zatoki?
Sprawdź jak skrzywiona przegroda nosowa zmienia pracę Twoich zatok. Poznaj ukryte przyczyny nawracających infekcji i zadbaj o komfortowy oddech już dziś.
Zdjęcie artykułu
Czy inhalacje z soli fizjologicznej pomagają na zatoki?
Sprawdź skuteczność inhalacji z soli fizjologicznej w walce z bólem zatok. Poznaj zasady domowej kuracji i dowiedz się czy ta metoda naprawdę działa.
Zdjęcie artykułu
Czy gorącą kąpiel pomaga na chore zatoki?
Sprawdź, czy gorąca kąpiel to dobry sposób na zatkany nos. Dowiedz się, jak wysoka temperatura wpływa na Twoje zdrowie. Poznaj fakty przed wejściem do wanny.
Zdjęcie artykułu
Czy chore zatoki mogą powodować ucisk w skroniach?
Sprawdź, jak chore zatoki wpływają na Twój komfort i ból głowy. Poznaj przyczyny uciążliwego ucisku w skroniach. Dowiedz się, skąd bierze się ten dyskomfort.
Zdjęcie artykułu
Czy chore zatoki mogą powodować ból oczu?
Sprawdź, jak problemy z zatokami wpływają na Twój wzrok. Poznaj przyczyny uciążliwego ucisku w okolicach oczu. Dowiedz się, skąd bierze się ten ból.